آموزش معماری و شهرسازی و مرمت

پیش از این که وارد موضوع شوم،بهتر است مطلبی را با شما در میان بگذارم؛

 گاهی در کلاسهای طراحی ام، دانشجویانی را میبینم که برای حل مسئله طراحی و پروژه خودشان به ساده ترین راه ممکن متوسل میشوند و با تقسیم پلان به چند اتاق کوچک و بزرگ( که البته نمی توان آنها را فضا به حساب آورد) و البته حل موضوع از نظر عملکردی،گمان میبرند که کار به پایان رسیده است(در صورتی که هیچ کاری برای آفرینش فضا صورت نگرفته است) و البته متاسفانه بسیاری از دانشجویان معماری به همین مصیبت گرفتارند و در اثر آموزش نادرست،گمان میبرند که معماری یعنی این که پلان را به خوبی تقسیم کنیم و بعد ارتفاع دهیم ( یا به قولی اکسترود کنیم) و در پایان هم چند باز شو ،این سو و آن سوی نماها می گذاریم و کمی هم با وصل و پینه کردن( یا آنگونه که گمان میبرند، با حذف و الحاق چند المان و یا حجم ) معماری را به پایان می رسانیم. هر چند که من با کل این شیوه برای طراحی مخالفم و بر این باورم که در چنین مسیری نمی توان فضا را آفرید و یا آن را ساماندهی کرد، با این حال، حرف اصلی من در اینجا، انتقاد به قسمت اول این شیوه است؛ یعنی آن جایی که گمان میبریم با تقسیم کردن پلان به چند قسمت و حل آن از نظر عملکردی،داستان به پایان رسیده است.

زمانی که من چنین مسئله ای را در کار دانشجویانم میبینم، به آنها می گویم که این معماری نیست و در ادامه( چرا که با نگاهشان از من می پرسند که پس معماری چیست؟) مثالی برای آنها می آورم:

هنگامی که ما به صورت عادی حرف می زنیم، منظورمان را ادا میکنیم و نیازمان را برطرف میکنیم.ممکن است که این بر زبان آوردن کلمات، بسته به میزان تحصیلات و یا فرهنگ و شخصیت ما، ادیبانه،عامیانه و ... باشد،ولی یک حرف زدن عادی است و بس. ولی زمانی که ما به این کلمات، ریتم،آهنگ، هارمونی،تناسب و وزن و قافیه می دهیم، آنگاه با پدیده ای مواجه میشویم که به آن شعر میگوییم.ویژگی بارز این شعر ایجاد احساس در ما می باشد، ممکن است چون بیشتر اشعار فردوسی به ما احساس غرور، چون شعر مهتاب فریدون مشیری احساس اندوه ایجاد کند و یا چون شعر شهریار، ما را به فضایی رویایی و البته تا حدی اسطوره ای در آذربایجان و لایه های عمیق و کهن فرهنگ آن سرزمین، رهنمون کند.

معماری نیز چنین است.زمانی که ما تنها پلان را برای برآوردن عملکردهای آن تقسیم میکنیم، در واقع تنها نیازمان( که البته بیشتر مادی خواهد بود تا روحی و فرهنگی و معنوی)، را برآورده میکنیم.آن یک معماری نیست. معماری زمانی به وجود می آید که ما با فضا، شعر میگوییم، یعنی فضای ما افزون بر نمایش و بیان  ایده ای که آن را خلق کرده است، دارای ریتم، آهنگ،هارمونی و تعادل و... و نیز دارای یک دستور زبان( که همان منطق و خرد قرارگیری و کنار هم چیدن عناصر معاری می باشد) باشد و همچون شعر، در ما احساسات متفاوتی همچون ابهت و غرور(فضاهای تخت جمشید یا ارگ تبریز)، آرامش و سکون(باغها وخانه های ایرانی) و نیز  احساس عرفانی و جذبه آسمانی ایجاد نماید(همچون مسجد جامع اردستان یا مسجد شیخ لطف الله اصفهان) و یا ترکیبی از همه اینها باشد( همچون آتشکده آذرگشنسب در نزدیکی تکاب).البته معماری میتواند در ما احساس حقارت و کوچکی یا از خود بیگانگی نیز به وجود آورد( مانند برجهایی که در خیابانهای شهرهایمان بسیار میبینیم).

این که استراتژی و تکنیک ما برای خلق فضا چگونه میتواند باشد، داستان دیگری است و من در اینجا قصد دارم تا به همین شعر فضا بپردازم. همچنان که شعر از ترکیب واژه ها به وجود آمده است، شعر فضای ما نیز از یک سری واژه یا معمارانه تر بگویم، از یک سری عناصر معماری تشکیل یافته است. این عناصر عبارتند از :دیوار، کف، سقف،پنجره،پله و....).که البته خود این واژگان و یا همان عناصر از یک سری حروف تشکیل یافته اند که عبارتند از آجر،خشت،فولاد،چوب،بتن،شیشه و....

به هر حال، در اینجا به یکی از اصلی ترین عناصر معماری میپردازم، یعنی دیوار:

دیوار یکی از کهن ترین عناصر معماری است.به عبارت دیگر بشر زمانی معماری را خلق کرد که توانست نخستین بار دیوار را خلق کند.حال این آفرینش با کندن صخره ها و کوه ها همچون کندوان تبریز یا کاپادوکیه در ترکیه بوده و یا با چیدن چینه های خشتی در گنج دره در هزاره هشتم پیش از میلاد و یا چیدن تکه های عظیم الجثه سنگ در استون هنج انگلستان بوده، بشر توانست با خلق دیوار یا کاملتر بگویم، مفهومی به نام چهار دیواری، معماری را خلق کند.

اکنون ببینیم که نقش تاریخی دیوار در معماری چگونه بوده و ضرورتهای تاریخی و پیشرفتهای تاریخی،چه نقشهایی نوینی بر عهده آن نهاده است و نیز نظریات جدید و نظریه پردازان جدیدتری که معماری را سراپا دگرگون می خواهند و البته می خواهند با حذف تمام عناصری که یاد از آنها شد، فضایی جدید را خلق نمایند!!! نقشهای تاریخی دیوار عبارتند از:

1- حفاظ و حصار و دفاع در مقابل هجوم دشمنان که البته با اختراع سلاحهای آتشین به ویژه توپ، دیوار این کارکرد خود را تا حد زیادی از دست داد و امروزه این کارکرد تنها برای جلوگیری از ورود بیگانگان به بنا به کار می رود.

2- محدود کننده مالکیت./3- پوشش بیرون ساختمان(نما).

4-نگهدارنده وزن سقف و نقش سازه ای که البته این نقش نیز با پیشرفتهای تکنولوژی ساختمان و ابداع اسکلت فولادی و بتن آرمه در سده 19 میلادی، تا حد زیادی کم رنگ شد.هرچند گاهی اوقات امروزه نیز از دیوارهای باربر آجری یا سنگی یا دیوار از جنس بتن مسلح به این منظور استفاده میشود.

5- تقسیم و ایجاد فضا و نقش زیبایی شناختی آن که در این مورد باید گفت،یکی از مهم ترین کارکردهای دیوار تیز همین مقوله است.چرا که در بیشتر موارد تعیین کردن محدوده فضا بر عهده دیوار است.

6- عایق در برابر حرارت و برودت و رطوبت که در این مورد باید گفت نیاکان هنرمند و خردمند ما با ایجاد دیوارهایی که در تابش سوزنده تابستان گرم ایران زمین، فضایی خنک و دلنشین و در زمستان سرد آن به ویژه در مناطق کویری و نیز آذربایجان و نواحی غربی و شرقی و شمال شرقی ایران زمین(همچون افغانستان و تاجیکستان کنونی)،دمایی معتدل و آرامش بخش را برای ساکنان خانه ها و کاخها و مساجد و بازارهای ایران آن روزگاران به ارمغان می آوردند، سرآمد همتایان خود در جهان در استفاده از این ویژگی دیوار بودند.

در قسمت بعدی، در مورد کارکردهای نوین دیوار و نیز نظریات جدیدی چون فضاها یا سطوح پیوسته و معمارانی که با چنین رویکردی به خلق فضا می پردازند( همجون فرانک گهری، رم کولهاس،فرشیده موسوی،زاها حدید و ...)،مطالبی را تقدیم شما عزیزان خواهم کرد.

ماکت و ایدئو گرام کتابخانه ژوسیو در پاریس٬ کاری

از رم کولهاس(سطوح یکپارچه)

کُل=پوسته سخت*،کلمبو=کلمبوه=کلنبوه، اُنبه=انبوهی و جمعیت

انواع تاقهای ایرانی بسیار مناسب برای شرایط آب و هوای ایران هستند.از جمله به علت ساختارشان در ملایم کردن آفتاب شدید و جلوگیری از نفوذ سرمای سخت بسیار موثرند.اما تاق کلمبوه،علاوه بر خواص فوق از نوعی ویژگی برخوردار است و آن اینکه در مقابل زلزله،مقاومت بسیار خوبی از خود نشان می دهد*.

در حاشیه کویر و مناطقی که طوفانهای سهگین دارد و مصالح نیز سست است،کلمبوه بهترین پوشش است.در کاروانسراهای بین راه نیز که به ندرت در معرض توجه برای حفظ و نگهداری و مرمت است،پوشش تاقها را کلمبوه میگیرند که دیرتر خراب شود.

تاق های کلنبو-کاروانسرایی در قم

تاق کلمبوه در واقع گنبد کوچکی است که عمدتاْ زیر سازی یا گوشه سازی و شکنج ندارد و روی چهار دیوار یا چهار ستون در زمینه مربع اجرا میشود.طرز اجرای آن مثل بافتن سبد است.گاه کلمبوها را در زمینه مستطیل نزدیک به مربع که بتوان آن را به هشت ضلعی و بعد دایره تبدیل کرد،اجرا کرده اند.این نوع زمینه بیشتر در کرمان و نواحی شرقی ایران به ویژه خراسان دیده میشود.در چنین حالتی در اجرا گوشه های مستطیل ،گوشه سازی میشود تا در وسط زمینه آماده زدن تاق کلمبوه گردد(هشت ضلعی شود).دهانه مناسب برای اجرا ی کلمبوه بین ۲.۵ تا ۳ گز است.

نکته حایز اهمیت آنکه دیواری که کلمبوه روی آن مینشیند،میتواند بسیار ظریف باشد، به طوری که تا ۶/۱ دهانه برای ضخامت دیوار کافیست.حال آنکه در تاقهای دیگر خارجی(آخرین دیواری که رانش تاق روی آن می آید)،معمولاْ ضخامت زیاد دارد.(نسبت ۲ به ۵).یعنی در دهانه ای به وسعت ۵ گز،ضخامت دیوار دست کم ۲ گز خواهد بود.در دهانه های کوچکتر(تا حدود ۳ گز)این نسبت ۱ بر ۳.۵ است.علت آنکه در پوشش کلمبوه ضخامت دیوار کم میشود، آن است که نقاط اتکا پوشش به دیوار زیاد است(دست کم در هشت نقطه بار گنبد به دیوار وارد میشود).

گاه در بعضی مناطق،برای جلوگیری از نفوذ گرما و سرما و سرو صدا دیوارهای بیرونی کلمبوه را خیلی ضخیم میگیرند(به عنوان پنام=عایق*)که طبیعتاْ ارتباطی با مسئله باربری دیوارها ندارد، در دهانه های پیوسته وقتی همه تاقها کلمبوه باشند،چنانچه مسئله پنام مطرح نباشد،ضخامت دیوارها تا دست کم ۷/۱ الی ۸/۱ دهانه نیز می رسد.

Cenni biografici

Antoni Plácid Guillem Gaudí i Cornet (così il suo nome completo), cresciuto in una famiglia di artigiani (calderai), si diplomò nel 1878 alla Scuola Superiore di Architettura di Barcellona, ma già prima di diplomarsi riuscì a lavorare con i migliori architetti del tempo.

Nello stesso anno a Parigi durante l'Esposizione Universale avvenne l'incontro fondamentale per Gaudí quello con l'industriale Eusebi Güell y Bacigalupi, che sarà il suo principale mecenate commissionandogli alcune delle sue più famose opere.

Nel 1884 ottiene la direzione dei lavori della basilica della Sagrada Familia, una costruzione che assorbirà le sue energie fino al giorno della sua morte e che non riuscirà a completare. Trascorse gli ultimi anni della sua vita nel cantiere della Sagrada Familia in una solitudine quasi da eremita.

La Sagrada Familia, Barcellona

Il 7 giugno del 1926 fu investito da un tram. Il suo miserevole aspetto ingannò i soccorritori, i quali lo credettero un povero vagabondo e lo trasportarono all'ospedale della Santa Croce, un ospizio per i mendicanti fondato dai ricchi borghesi della Catalogna. Fu riconosciuto soltanto il giorno successivo dal cappellano della Sagrada Familia, e morì il 10 giugno.

Nonostante questa fine quasi miserabile, al suo funerale parteciparono migliaia di persone. I Barcellonesi lo definirono dal quel momento l'architetto di Dio. È sepolto nella cripta della Sagrada Familia.

 

Le opere

 

Quasi tutta l'opera del maestro è legata alla capitale catalana, la sola città spagnola in cui, a cavallo tra XIX e XX secolo, ci sia un principio di sviluppo industriale, padre di quel modernismo di cui Gaudí si rivelerà essere il principale esponente in patria.

La sua carriera di architetto è caratterizzata dall'elaborazione di forme straordinarie e imprevedibili, realizzate utilizzando i più diversi materiali (mattone, pietra, ceramica, vetro, ferro), da cui Gaudí seppe trarre le massime possibilità espressive.

Per alcuni studiosi la profonda fede cattolica di Gaudí e un suo certo certo qual gusto per tematiche che potrebbero essere definite gongoriste e neo-goticiste, con risvolti che non è troppo azzardato definire finanche misticheggianti, hanno sollevato alcune critiche nei confronti di Antoni Gaudí che tuttavia appaiono mosse più da un forte pregiudizio ideologico anziché da un ragionato e logico giudizio estetico e funzionale.

Ciò è tanto più vero se non si dimenticherà la convinta appartenenza di Gaudí al movimento indipendentistico catalano, radicalmente contrapposto al centralismo linguistico e ideologico castigliano. La pretesa di Madrid d'imporre uno sviluppo urbanistico ortogonale a Barcellona, coerente coi dettami del razionalismo dominante nel Vecchio Continente e totalmente fatto proprio per diversi motivi dal fascismo italiano e dai sui cascami e derivati europei, portò gli architetti catalani a percorrere una via tutt'affatto divergente: linee oblique che alteravano e dissetavano la visione geometrica razionalistica e le sue pretese di ordine non meramente urbanistico.

Gli edifici eretti dai modernisti catalani, le vie da essi tracciate e un po' tutti gli stilemi architettonici da costoro elucubrati e portati a compimento, furono il più appariscente modo di contestare il centralismo madrileno e la sua pretesa di imporre un ordine architettonico e urbanistico che doveva fasarsi su quello politico e ideologico, avvilendo la Catalogna e la sua capitale che erano stati il nucleo e la roccaforte del legittimo governo repubblicano, abbattuto dal golpe del caudillo Franco e del suo Tercio.
Questa semplice considerazione dovrebbe quindi orientare in modo ben diverso il giudizio troppo aspro emesso da una parte non propriamente avveduta della "sinistra" architettonica, spagnola e non.

Casa Milà detta La Pedrera, Barcellona

 

Tra le sue opere più importanti si ricordano:

 

Pabellones Güell (1883, Barcellona)/ Sagrada Família (1884-1926, Barcellona)/ Casa Milà (detta La Pedrera) (1905-1907, Barcellona)/ Il Capriccio (Comillas, Santander)/ Parco Güell (1900-1914, Barcellona)/ Casa Vicens (1878-1880)/ Palazzo Güell (1885-1889, Barcellona)/ Collegio di Santa Maria de Jesús (1889-1894)/ Santa Coloma de Cervelló (1898-1915)/ Casa Calvet (1899-1904, Barcellona)/ Bellesguard (1900, Barcellona)/ Casa Batlló (1905-1907, Barcellona)/ Palazzo vescovile di Astorga/Casa de Botines (León)

 

Il processo di beatificazione

In tempi recenti ha preso corpo l'iniziativa di proporlo per la beatificazione e la canonizzazione, promossa da un comitato di 30 ecclesiastici, accademici, designer e architetti. Gaudì è candidato al titolo di "Architetto di Dio", con l'appoggio di tutta la chiesa cattolica catalana. È l'arcivescovo di Barcellona, il Cardinale Ricard Maria Carles, a sostenere all'interno della Santa Sede il movimento per la beatificazione di Gaudì. "Un laico mistico", lo ha definito il cardinale.

Il Parco Güell, Barcellona

 

L'opposizione all'iniziativa viene dalla lunga tradizione di anticlericalismo degli intellettuali catalani della sinistra. Accusano la Chiesa di cercare di addomesticare e appropriarsi di una figura rivoluzionaria che dovrebbe essere ricordata per le sue opere e per la sua influenza artistica. Uno dei rappresentanti di questa tendenza è l'architetto Pet Angli, che sostiene che il movimento pro-santità è una reminiscenza della Spagna confessionale del generale Francisco Franco. Monsignor Lluis Bonet y Armengol, vice-postulante (cioè responsabile della preparazione delle prove per la candidatura alla santità) di Gaudì, ribatte che le prime richieste di santificazione di Gaudì sono state avanzate 70 anni fa, in occasione della sua morte, nel 1926, tutte basate sulla sua vita austera e cristianamente coerente.

                                          آنتونیو گائودی

هیئت بررسی کننده طرحهای شهری شیکاگو،طرح برج پیچ خورده را تایید کرد.

هیئت بررسی کننده طرحهای شهری شیکاگو،طرح پیشنهادی برج پیچ خورده جلوی دریاچه را تایید کرد.برجی که بلندترین برج کشور(ایالات متحده) خواهد بود.

 با تصویب پنجشنبه گذشته کمیسیون طراحی شهری شیکاگو، طرح برج مخروطی 2000 پایی و سایت پلان آن ،هفته آینده به کمیته ناحیه ای( پیش از تصویب نهایی) می رود.

خانم کنستانس بوشمی، سخنگوی گروه طراحی شهری انجمن شهر شیکاگو گفت: این یک طرح شگفت انگیز بوده و احساسات همگان را برانگیخته است.

 این برج 150 طبقه که دارای 1200 واحد مسکونی خواهد بود، برج 1451 پایی سیرز را به عنوان بلندترین برج ایالات متحده از تخت به پایین خواهد کشید! این برج همچنین بر فراز برج 1776 پایی آزادی در نیویورک که در سایت پیشین برجهای تجارت جهانی در حال ساخت می باشد، خواهد بود.

منار مخروطی شیکاگو به وسیله سانتیاگو کالاتراوا، معمار اسپانیایی طراحی شده است که پیش از این با طراحی موزه هنر میلواکی و مجموعه ورزشی المپیک آتن شناخته شده است.

توماس مورفی،مشاور ارشد برای توسعه شرکت دولوپمنت شلبورن* گفت: اگر کمیته ناحیه، طرح را تصویب کند، انجمن شهر 9 می(19 اردیبهشت) را برای تصویب نهایی درنظر خواهد گرفت و اگر تصویب شود، کار ساخت آن در این بهار آغاز خواهد شد.

شرکت اجرایی شلبورن(مجری طرح) از برآورد نهایی قیمت ساخت برج خودداری کرده است.نشریات شیکاگو تریبون و کرینز شیکاگو بیزینس* در روز پنجشنبه  در تارنماهای خود گزارش دادند که کارشناسان امین ایالتی، قیمت ساخت برج را بیش از یک میلیارد دلار برآورد کرده اند.

بلندترین برج دنیا در حال حاضر، برج تایپه 101 می باشد که اندازه آن 1671 پا و دارای 101 طبقه می باشد.برج دیگری در دوبی در دست ساخت است که انتظار می رود به بیش از 2300 پا و 160 طبقه برسد.

منبع:آسوشیتد پرس،جمعه،31 فروردین، ساعت 11:18 صبح به وقت آمریکا.

ترجمه: شهرام سنجابی

----------------------------------------------------

پانوشت:

Shelbourne Development Ltd-

Chicago Tribune and Crain's Chicago Business-